In lụa là gì? Quy trình và công nghệ in lụa hiện nay

In lụa là gì?

In lụa, còn gọi là in lưới (screen printing), là kỹ thuật dùng dao gạt ép mực qua những mắt lưới mở của khuôn in để tạo hình trên bề mặt vật liệu. Lưới được căng trên khung. Màng khuôn bịt các vùng cần giữ nguyên màu nền và để hở các vùng cần truyền mực. Tên gọi “in lụa” bắt nguồn từ việc dùng lụa tơ tằm làm lưới. Ngày nay, lưới sợi tổng hợp, trong đó có polyester sợi đơn, được dùng rộng rãi.

Ở lượt gạt in, lưỡi gạt tạo áp lực để mực đi qua vùng mở. Lượng mực truyền xuống phụ thuộc vào độ mở của lưới, độ dày màng khuôn, tính chất của mực và cách vận hành dao gạt. Trong in nhiều màu, mỗi màu pha sẵn thường có một khuôn riêng. Xưởng dùng dấu chồng màu để căn vị trí các khuôn trước khi in chồng từng lớp.

Vật tư và thiết bị cơ bản

Thành phần	Vai trò và tiêu chí lựa chọn
Khung và lưới in	Giữ lưới ổn định trong quá trình gạt. Khi chọn lưới, xem mật độ sợi, đường kính sợi và độ mở để cân bằng độ nét với lượng mực cần truyền.
Keo chụp bản hoặc phim mao dẫn	Tạo màng khuôn. Chọn loại có khả năng chịu hệ mực sử dụng và đáp ứng độ dày màng khuôn cần thiết.
Dao gạt mực	Truyền mực qua lưới. Độ cứng, biên dạng và tình trạng mép lưỡi ảnh hưởng đến lớp mực và độ sắc nét của hình in.
Mực in và phụ gia	Chọn theo bề mặt vật liệu, màu nền, độ phủ, độ bám và hiệu ứng cần đạt.
Bàn in, đồ gá và thiết bị xử lý sau in	Giữ vật liệu đúng vị trí khi gạt và giúp lớp mực đạt điều kiện khô hoặc đóng rắn theo yêu cầu của hệ mực.

Quy trình in lụa qua 6 bước

1. Chuẩn bị thiết kế và tách màu

Xác định kích thước, vị trí in và số lớp mực. Với thiết kế nhiều màu, tách từng màu hoặc từng kênh in, thêm dấu chồng màu và xác định thứ tự in. Ví dụ, một hình in trên áo tối màu có thể cần thêm khuôn cho lớp lót trắng để màu phía trên lên rõ hơn.

2. Chuẩn bị khung và tráng keo chụp bản

Chọn lưới theo chi tiết hình in và lượng mực cần truyền. Kiểm tra độ căng, tẩy dầu mỡ trên lưới rồi để khô. Dùng máng tráng để phủ keo cảm quang chuyên dụng. Với keo cần chất nhạy sáng, pha theo hướng dẫn của nhà sản xuất trước khi tráng. Làm khô khuôn đã tráng trong điều kiện tránh ánh sáng có thể làm keo phơi sớm.

3. Tạo ảnh, phơi và rửa hiện hình

Với phương pháp dùng phim, áp phim dương bản lên khuôn đã tráng keo rồi phơi bằng nguồn sáng tương thích. Các vùng nhận đủ ánh sáng sẽ cứng lại. Khi rửa hiện hình, vùng keo được che sáng được rửa trôi để mở mắt lưới tại vị trí cần in. Thời gian phơi cần xác định bằng bản thử phơi hoặc thước kiểm tra độ phơi vì còn phụ thuộc vào keo, độ dày lớp tráng và thiết bị. Sau khi khuôn khô, kiểm tra lỗ kim và các chi tiết nhỏ trước khi lắp khuôn.

4. Pha mực, căn khuôn và in thử

Chọn hệ mực tương thích với vật liệu rồi pha màu hoặc phụ gia theo tài liệu kỹ thuật. Cố định sản phẩm trên bàn in hoặc đồ gá, căn vị trí khuôn và điều chỉnh khoảng hở giữa lưới với bề mặt in nếu quy trình yêu cầu. In thử trên đúng vật liệu sản xuất để kiểm tra độ phủ, màu sắc, biên hình và độ chồng màu. Với vải polyester nhuộm màu, kiểm tra thêm hiện tượng di màu sau xử lý nhiệt.

5. In sản xuất

Phủ mực lên vùng hình in và thực hiện lượt gạt in theo thông số đã chốt từ mẫu thử. Lượt phủ mực đưa mực vào vùng hình trên lưới. Lượt gạt in tạo áp lực để truyền mực xuống vật liệu. Số lượt gạt in tùy vào độ phủ, chi tiết và lượng mực yêu cầu. Khi in nhiều lớp, có thể sấy sơ giữa các lớp (flash) nếu hệ mực hoặc thứ tự in yêu cầu.

6. Xử lý lớp mực và kiểm tra thành phẩm

Áp dụng điều kiện làm khô hoặc đóng rắn theo tài liệu kỹ thuật của hệ mực. Ví dụ, mực gốc nước dùng cho dệt may có thể cần sấy nhiệt để đạt độ bền giặt. Với quy trình đóng rắn bằng nhiệt, cần kiểm tra điều kiện lớp mực thực sự nhận được vì nhiệt độ cài trên máy sấy có thể khác nhiệt độ tại hình in. Sau khi xử lý, kiểm tra ngoại quan và thử độ bám, độ bền giặt hoặc độ bền ma sát theo yêu cầu của sản phẩm.

Các phương pháp và công nghệ in lụa hiện nay

1. Theo mức độ tự động hóa

Hình thức	Cách vận hành	Phù hợp khi
In thủ công	Người thợ đặt phôi, hạ khuôn và thao tác dao gạt.	Làm mẫu, in lô nhỏ hoặc thay đổi thiết kế thường xuyên.
In bán tự động	Máy thực hiện một số thao tác như gạt mực hoặc nâng hạ khuôn. Người vận hành vẫn có thể nạp và lấy sản phẩm bằng tay.	Cần tăng độ lặp lại của lượt in và vẫn bố trí phôi thủ công.
In tự động	Máy điều khiển chuyển trạm và chu kỳ in. Nạp phôi, lấy phôi và sấy có thể được tổ chức riêng tùy cấu hình dây chuyền.	In lặp lại với sản lượng lớn, nhất là thiết kế có nhiều màu hoặc nhiều công đoạn.

2. Theo dạng khuôn và bề mặt in

• In lưới phẳng dùng lưới căng trên khung phẳng, phổ biến khi in áo, chi tiết vải cắt sẵn, giấy và vật liệu dạng tấm.
• In trên vật thể cong có thể dùng khuôn phẳng kết hợp đồ gá xoay. Chai hoặc lọ xoay đồng bộ với chuyển động tương đối giữa khuôn và vật in để hình bám theo chu vi.
• In lưới trục quay (rotary screen printing) dùng khuôn lưới hình trụ quay trong khi vật liệu chạy liên tục qua máy. Cấu hình này thường gặp ở dây chuyền in vải cuộn.

3. Theo cách tạo hình trên vật liệu

In trực tiếp truyền mực lên vật liệu. Khi in trên vải tối màu, xưởng có thể dùng mực có độ che phủ cao hoặc in thêm lớp lót.

In phá màu (discharge printing) dùng hệ mực có tác nhân làm mất màu thuốc nhuộm tại vùng in. Kết quả phụ thuộc vào khả năng phá màu của thuốc nhuộm, vì vậy cần thử trên đúng lô vải.

Với hiệu ứng foil, một quy trình phổ biến là in keo theo hình, xử lý lớp keo rồi ép chuyển phôi foil bằng nhiệt theo điều kiện của hệ vật tư.

4. Chế bản trực tiếp CTS và in hybrid

CTS (computer-to-screen) đưa hình từ file trực tiếp lên khuôn. Tùy thiết bị, hệ thống có thể tạo lớp che sáng trên khuôn đã tráng keo hoặc ghi hình bằng phơi sáng trực tiếp. Quy trình này bỏ được bước xuất phim rời.

In hybrid kết hợp các trạm in lụa và trạm in kỹ thuật số. Trong in dệt may, xưởng có thể dùng in lụa để tạo lớp lót hoặc hiệu ứng, còn trạm kỹ thuật số đảm nhiệm phần hình nhiều màu và chuyển sắc. CTS thuộc công đoạn chế bản, còn hybrid thuộc công đoạn in.

Ưu điểm và giới hạn của in lụa

1. Ưu điểm

In lụa có thể tạo mảng màu đậm, kiểm soát lượng mực và tạo các hiệu ứng như lớp in nổi hoặc ánh kim. Khi khuôn và thông số đã ổn định, kỹ thuật này phù hợp để lặp lại cùng một thiết kế trên nhiều sản phẩm. Xưởng có thể thay đổi hệ mực và đồ gá để in từ vải, giấy đến nhựa hoặc thủy tinh.

2. Giới hạn

Chi phí chế bản và thời gian căn máy tăng khi thiết kế cần thêm khuôn hoặc lớp hiệu ứng. Khoản chuẩn bị này tác động rõ đến đơn hàng ít sản phẩm nhưng nhiều màu. Hình chuyển sắc vẫn có thể thực hiện bằng in tram, in CMYK hoặc tách màu mô phỏng. Các phương án này đòi hỏi kiểm soát từ khâu tách màu, chọn lưới đến chồng màu khi in.

In lụa được dùng ở đâu?

1. Dệt may và thời trang

In logo, họa tiết và hiệu ứng trang trí trên áo thun, áo khoác, túi vải, mũ và chi tiết may mặc.

2. Bao bì và hàng tiêu dùng

In thương hiệu, họa tiết hoặc thông tin trên túi giấy, hộp, chai lọ và ly cốc. Độ bám cần được thử trên đúng bề mặt sản xuất.

3. Đồ họa và công nghiệp

In poster, biển bảng, tem nhãn, mặt điều khiển hoặc các lớp chức năng trong sản xuất điện tử in.

Để chọn quy trình in lụa, hãy bắt đầu từ vật liệu nền, độ phủ và hiệu ứng cần đạt, rồi xác định hệ mực, lưới, màng khuôn và điều kiện xử lý sau in. Một mẫu thử trên đúng vật liệu sản xuất giúp xưởng đánh giá cả màu sắc, độ nét và độ bền trước khi chạy lô. Tại WORIME, bạn có thể tìm hiểu thêm về lưới in, keo chụp bản, dao gạt, mực in và phôi foil dùng cho từng công đoạn.

Câu hỏi thường gặp

1. Hình in lụa trên áo có bền khi giặt không?

Độ bền giặt phụ thuộc vào độ tương thích giữa mực và vải, điều kiện đóng rắn và cách sử dụng. Với mẫu sản xuất, nên thử giặt sau khi lớp mực đã được xử lý đúng quy trình. Khi sử dụng, làm theo nhãn chăm sóc của sản phẩm, nhất là với hình ép foil hoặc có hiệu ứng bề mặt.

2. Vì sao hình in sáng màu trên vải polyester có thể đổi màu sau sấy?

Thuốc nhuộm từ vải có thể di chuyển lên lớp mực, làm hình in trắng hoặc sáng màu bị ám màu nền. Tùy mẫu vải, xưởng có thể thử mực hạn chế di màu, lớp lót chặn màu và chế độ sấy phù hợp với hệ mực.